Omgekeerde effectiviteit

Het element van de omgekeerde effectiviteit verwijst naar het averechtse effect waartoe een beslissing of systeem kan leiden, het goede en het kwade zitten soms in dezelfde kiem. Iets wat vandaag – zonder kwaad opzet – besloten wordt kan pas veel later z’n mankementen openbaren, op dat moment is het raadzaam het systeem of beleid te herzien. Zo kennen we vandaag het schuldensysteem, een lening is als de toekomst naar het heden halen waardoor we in versneld tempo welvaart kunnen opbouwen, dat is het goede nieuws. De welvaart wordt sneller gerealiseerd maar aan het eind rest de nog af te betalen schuld, dit is een restant uit het verleden dat bestaat uit virtuele getallen op een balans. Zo eenvoudig mogelijk trachten we deze dynamiek te weerspiegelen.

Scenario

Voor dit denkexperiment begeven we ons in een na-oorlogse situatie, alles ligt plat en de heropbouw kan beginnen. Aangezien we geen geld meer hebben, lenen we. In de eerste fase is er volledige tewerkstelling, het is alle hens aan dek en we bouwen nieuwe huizen. In de tweede fase is de welvaart gerealiseerd en daalt de benodigde arbeid, dit is logisch omdat onderhoud minder arbeidsintensief is als de opbouw. Gemakshalve nemen we aan dat iedereen nu halftijds kan werken, tot hier geen probleem. Maar dan komt het, het voordeel van de lening keert zich plots tegen ons, er rest nu nog een schuldenberg in de vorm van getallen in boekhoudkundige rasters. Dan fase drie, om deze berg weg te krijgen gaan we meer werken dan noodzakelijk, dit uit zich in overproductie en bijhorende consumptie. Een beeld zegt meer dan duizend woorden.

Timing issue

Dynamisch gezien hebben we de toekomst naar het heden gehaald waarna we tot een ‘timing issue’ komen, op deze manier strijden we tegen het verleden. Het geeft te denken, het goede van de lening ontpopt zich plots tot de omgekeerde effectiviteit en dat is minder aangenaam, zelfs uitermate verontrustend. Op deze manier houden we onszelf gevangen binnen een systeem dat zichzelf bekrachtigt, nieuwe leningen herbergen immers dezelfde dynamiek en dat kunnen we oneindig rekken. Het is een bizar verhaal, haal de toekomst naar het heden en plots staat het verleden in de weg van de toekomst.

Verwarring

De nog af te lossen schulden hebben principieel geen relatie met de reeds geproduceerde waarden die elders op de balans verschijnen. Dit brengt ons vrijwel spontaan tot de neutraliteit van geld, een economisch beginsel dat stelt dat er geen oorzakelijk verband is tusssen de geld- en goederenstromen. Een en ander vergt kritische reflectie, zeker gezien de verwarring die nogal vaak ontstaat wanneer beide systemen – het strikt monetaire beleid en de reële economie – door elkaar heen gebruikt worden. Immers, alle schulden kunnen we ook op een louter technische manier wegwerken, iets dat niet altijd helder is door nu net die strijd te blijven leveren. (lees meer)